NKO-onderzoek naar KlankKr8: positieve resultaten voor letteronderwijs
NKO (voorheen NRO), het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, heeft binnen het onderzoeksprogramma Kansrijke Interventies een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd naar de inzet van onze serious game KlankKr8.
De resultaten geven een positief beeld. Leerlingen die met KlankKr8 oefenden, lieten gemiddeld meer groei zien in letterkennis dan kinderen die op een andere manier met letters bezig waren in groep 2 (bijv. met Bouw! of de letter-van-de-week). Na correctie voor contextkenmerken was dit verschil statistisch significant. Dat betekent dat het gevonden verschil waarschijnlijk niet op toeval berust. In dit artikel lichten we de belangrijkste bevindingen graag verder toe.
Wat is KlankKr8?
Educatieve games moeten niet alleen leuk en motiverend zijn, maar ook bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen. Daarom is KlankKr8 ontwikkeld vanuit een heldere didactische basis: jonge kinderen op een speelse en gerichte manier ondersteunen bij het oefenen en automatiseren van de klank-tekenkoppelingen. Het doel is kinderen daarmee een stevige basis te geven voor hun verdere leesontwikkeling. Uit eerder onderzoek is namelijk gebleken dat de kennis van deze klank-tekenkoppelingen bij kinderen een van de sterkste voorspellers is voor de latere leesresultaten. Het vermogen om letters snel en accuraat aan klanken te koppelen in de kleuterperiode is een cruciale indicator voor het succesvol leren lezen in groep 3.
Bij KlankKr8 oefenen leerlingen herhaald en doelgericht met letters en klanken. Daarbij worden ze ondersteund door een klassikaal startprogramma, zelfstandige oefenmomenten in een serious game en het LeerKr8-portaal, waarin de leerkracht de voortgang kan volgen en individueel advies ontvangt. Samen helpen deze onderdelen leerlingen om letters en klanken herhaald en gestructureerd te oefenen, nog voordat het formele leesonderwijs in groep 3 begint.
Onafhankelijk onderzoek naar de werking
Omdat KlankKr8 bedoeld is als ondersteuning binnen het voorbereidend leesonderwijs, is het belangrijk om niet alleen te kijken naar gebruiksgemak en motivatie, maar ook naar opbrengsten voor leerlingen. Daarom is de inzet van KlankKr8 onderzocht in een onafhankelijk effectonderzoek. Het onderzoek is uitgevoerd door onderzoekers van Oberon, Universiteit Twente en de Universiteit van Amsterdam via een randomized controlled trial, een onderzoeksopzet waarbij scholen willekeurig werden ingedeeld in een interventiegroep en een controlegroep. Aan het onderzoek deden 57 scholen (controle- en interventiegroep samen) mee. De centrale vraag was: in hoeverre bevordert KlankKr8 de letterkennis in groep 2?
Belangrijkste bevindingen
1. Meer groei in letterkennis
Leerlingen die met KlankKr8 oefenden, lieten na de interventieperiode gemiddeld meer leerwinst zien op het gebied van letterkennis dan leerlingen in de controlegroep. Na correctie voor contextkenmerken, zoals verschillen tussen scholen, was dit effect statistisch significant. Dat is een belangrijke en positieve bevinding.
2. Goede en consequente inzet maakt verschil
Een belangrijke bevinding uit het onderzoek is dat de game in de praktijk minder vaak is ingezet dan het begeleidende advies vooraf. Gemiddeld speelden leerlingen 16 sessies, terwijl de aanbevolen inzet uitging van 48 sessies. Ondanks deze beperktere inzet was er al een significant positief effect zichtbaar op letterkennis. Daarnaast bleek dat leerlingen die vaker met de game speelden, meer vooruitgang lieten zien. Dat wijst erop dat de opbrengst van KlankKr8 waarschijnlijk nog beter zichtbaar wordt wanneer de game regelmatiger en consequenter wordt ingezet zoals ook bedoeld. Daarmee onderstreept het onderzoek niet alleen de potentie van KlankKr8, maar ook het belang van goede implementatie in de klas.
3. Langetermijneffect vraagt om zorgvuldige duiding
De onderzoekers hebben ook gekeken of de inzet van KlankKr8 in groep 2 samenhing met betere leesprestaties in groep 3. Binnen dit onderzoek kon zo’n langetermijneffect niet worden aangetoond. Dat wil overigens niet zeggen dat het effect er niet is. De onderzoekers geven meerdere mogelijke verklaringen voor het feit dat de inzet van KlankKr8 niet direct was terug te zien in de leesscores in groep 3. Zo deden er in groep 3 minder leerlingen mee aan het vervolgonderzoek, waardoor het statistisch moeilijker is om effecten aan te tonen. Daarnaast hadden leerlingen in groep 2 gemiddeld minder met KlankKr8 geoefend dan bedoeld. Daardoor is het aannemelijk dat de extra groei in letterkennis nog niet groot genoeg was om later duidelijk terug te zien in leesprestaties.
Wel vonden de onderzoekers dat leerlingen die in groep 2 meer letters leerden, in groep 3 beter lazen. Ook bleek meer speeltijd met KlankKr8 samen te hangen met meer groei in letterkennis. Dat ondersteunt de verwachting dat consequente inzet van KlankKr8 extra kan bijdragen aan de leesontwikkeling.
4. Leerlingen en leerkrachten zijn positief over het gebruik
Naast de toetsresultaten is ook gekeken naar de ervaring in de klas. Leerkrachten geven aan dat leerlingen de digibordlessen leuk vinden en dat de visuele vormgeving en het ruimtethema goed aansluiten bij de belevingswereld van jonge kinderen. Ook wordt KlankKr8 door leerkrachten gezien als een waardevolle aanvulling op het leesonderwijs. Die gebruikservaring is belangrijk. Een interventie kan inhoudelijk sterk zijn, maar moet ook praktisch inzetbaar zijn en leerlingen motiveren om te oefenen.
Een kanttekening bij het meten van letterkennis
Bij de interpretatie van de resultaten is het ook belangrijk om te kijken naar de manier waarop letterkennis is gemeten. In het onderzoek is gebruikgemaakt van een bestaande letterkennistaak uit het kleutervolgsysteem van Cito, Kleuter in Beeld. Deze taak geeft inzicht in de ontwikkeling van letterkennis, maar meet niet exact hoeveel letter-klankkoppelingen een leerling beheerst. Ten eerste, omdat deze taak naar een beperkte set letters en klanken kijkt. Zo zitten tweetekenklanken zoals ui, oe en ie niet in de taak, terwijl deze wel onderdeel waren van de interventie. Ten tweede, omdat leerlingen uit meerdere antwoordopties kiezen en kansniveau dus een rol speelt. Leerlingen behaalden hierdoor bij de voormeting al hoge scores, waardoor er minder ruimte was om verdere groei zichtbaar te maken.
Dat betekent dat de gemeten winst voorzichtig moet worden geïnterpreteerd. Het onderzoek laat zien dát leerlingen die met KlankKr8 werkten gemiddeld hoger scoorden dan leerlingen in de controlegroep. Hoeveel letter-klankkoppelingen zij precies méér beheersten, kan op basis van deze onderzoeksopzet niet exact worden vastgesteld.
Wat betekenen deze resultaten?
De resultaten laten zien dat KlankKr8 een positief effect heeft op de letterkennis van kleuters. Dat is een waardevolle uitkomst, omdat letterkennis een belangrijke bouwsteen is voor de verdere leesontwikkeling.
Tegelijk maken de resultaten ook duidelijk dat de manier waarop een interventie wordt ingezet er echt toe doet. KlankKr8 is ontworpen als een gestructureerde oefenaanpak, waarin herhaling en regelmaat belangrijk zijn. Wanneer scholen de game consequenter inzetten volgens de aanbevolen opbouw, komt de werking naar verwachting beter tot zijn recht.
De onderzoekers beschrijven KlankKr8 dan ook als een kansrijke interventie voor het bevorderen van letterkennis. KlankKr8 laat zien dat gerichte oefening met klank-tekenkoppelingen, herhaling en motivatie elkaar kunnen versterken, mits de aanpak goed wordt ingebed in de dagelijkse onderwijspraktijk.
Tot slot
Begin 2026 is KlankKr8 onderdeel geworden van Klank&WoordKr8. Deze gecombineerde methodiek kan worden ingezet op ondersteuningsniveau 1 tot en met 3 en biedt scholen een doorlopende lijn vanaf groep 2. Zo bouwen leerlingen stapsgewijs aan een stevige basis voor technisch lezen en vloeiende leesvaardigheid.
Meer lezen
De leergang Leesspecialist: trainer Leontine vertelt over haar ervaringen
Werkgeheugen en executieve functies trainen om beter te leren rekenen: zinvol of niet?
