Rekenonderwijs
Rekenen is één van de belangrijkste vakken op de basisschool omdat het de basis legt voor veel vaardigheden. Het helpt kinderen niet alleen om cijfers en getallen te begrijpen, maar ook om logisch te denken en problemen op te lossen. Dit heb je bijvoorbeeld nodig om te kunnen plannen, is handig bij het boodschappen doen of het volgen van een recept. Bovendien vormt rekenen de basis voor veel andere vakken, zoals natuurkunde en economie, en is het cruciaal voor technologische en wetenschappelijke beroepen.
Waarom is goed rekenonderwijs zo belangrijk?
Invloed van goed rekenen op leerprestaties
Uit onderzoek blijkt dat kinderen met veel zelfvertrouwen in rekenen beter presteren op school. Niet alleen in rekenen, maar ook in andere vakken doordat ze een positievere houding hebben ten opzichte van leren. Rekenen helpt kinderen logisch te denken en is de basis voor meer complexere uitdagingen bij scheikunde, economie of natuurkunde.
Hoe motivatie en zelfvertrouwen rekenprestaties beïnvloeden
Niet alle kinderen vinden rekenen leuk of makkelijk. Sommige kinderen vinden sommen lastig of worden zenuwachtig bij rekenopdrachten. Dit kan ervoor zorgen dat ze minder gemotiveerd raken en rekenen steeds moeilijker vinden. Soms speelt rekenangst op of hebben leerlingen moeitemet het automatiseren van basisbewerkingen, zoals het vermenigvuldigen van de tafels of het snel op- en aftrekken. Andere kinderen zijn juist heel snel in het leren van rekenen. Succeservaringen helpen kinderen zelfvertrouwen opdoen.
Effectief rekenonderwijs: hoe ziet dat eruit?
Het belang van automatiseren en basisvaardigheden
De basisbewerkingen (+, -, x, : ) vormen de basis van de complexere rekenstof. Als je leerling bijvoorbeeld de keertafels niet goed kent dan loopt hij of zij daar ook tegenaan bij grote keersommen, deelsommen, breuken en verhoudingssommen. Je kunt die basisbewerkingen eigenlijk zien als de bouwstenen voor het rekenen; als de onderste bouwstenen niet voldoende stevig staan dan is de hele rekentoren wankel.
Daarnaast raakt het werkgeheugen snel overbelast als basiskennis niet geautomatiseerd is. En dit werkgeheugen heb je bij complexere rekensommen continu nodig om eenvoudige tussenstappen uit te voeren. Bij een overbelast werkgeheugen heb je grote kans dat je het overzicht verliest en weinig mogelijkheid om een dieper begrip te krijgen van de rekenstof.
Oefening baart kunst
Om kennis te onthouden en automatiseren is (actieve) herhaling van cruciaal belang. Door stof te herhalen, maak je je geheugen duidelijk dat deze stof wel de moeite waard is om op te slaan in het langetermijngeheugen. De manier waarop herhaald wordt is ook van belang. Bij rekenen is het actief bezig zijn met de rekenstof dus belangrijk, bijvoorbeeld door kinderen zelf aan de slag te laten gaan met sommen. Daarnaast is het effectief om meerdere keren kort te herhalen, verspreid over een langere periode. Tafels oefenen met kaartjes, hoofdrekenopdrachten in spelvorm of snelle rekenquizzen in de klas helpen kinderen om deze vaardigheden op te bouwen. Hoe vaker je de wegzakkende kennis opnieuw activeert, hoe beter deze kennis wordt opgeslagen en hoe minder er vergeten wordt. Dus beter vijf keer tien minuten oefenen dan in een keer vijftig minuten.
Lees meer hierover in het artikel: Het belang van automatiseren bij het rekenen
Begrijpend rekenen en probleemoplossend denken
Rekenen gaat ook over begrijpen, dat je weet wanneer je welke rekenstrategie kan inzetten in het dagelijks leven. Een voorbeeld: om ergens op tijd te zijn, moet je kunnen klokkijken maar ook kunnen berekenen hoe laat je moet vertrekken: welke trein moet je pakken, hoelang fiets je naar het station, etc. Dit noemen we begrijpend rekenen.
Door op school rekenopdrachten in een herkenbare context te plaatsen, leren kinderen logisch nadenken. Denk aan verhaaltjessommen, maarook aan opdrachten waarin ze meten, schatten of berekeningen maken op basis van echte situaties.
Effectieve rekenstrategieën
Het kennen en kunnen toepassen van verschillende rekenstrategieën ligt aan de basis van het probleemoplossend vermogen van een kind. Denk hierbij aan splitsen, rijgen of juist het combineren van verschillende methoden. Deze effectieve rekenstrategieën juist inzetten helpt leerlingen om wiskundige problemen op verschillende manieren aan te pakken. Het heeft een gunstig effect op hun zelfvertrouwen en helpt kinderen nauwkeurig en snel te rekenen.
De rol van de leerkracht in rekenontwikkeling
Leerkrachten spelen een grote rol in de rekenontwikkeling van kinderen. Naast een duidelijke uitleg is een positieve houding tegenover rekenen belangrijk. Heb je het idee dat een kind misschien last heeft van rekenangst? Wij hebben een aantal tips voor op een rij gezet in de blog: Tips om rekenangst te verminderen.
Methodes voor rekenonderwijs
Effectieve rekenlessen en lesmodellen
Een goede rekenmethode leert een kind rekenen met een doordachte structuur. Dit helpt kinderen stapsgewijs nieuwe rekenvaardigheden op tebouwen. Een goede rekenmethode stimuleert dus het probleemoplossend denken en leert leerlingen verschillende strategieën toepassen om tot een oplossing te komen. Veel methodes bieden ook ondersteuning aan de leerkracht door middel van handleidingen en verdiepings- en extra oefenmateriaal. Interessante en uitdagende rekenmethodes verhogen de motivatie en betrokkenheid van leerlingen. Dit zorgt ervoor dat ze rekenen leuker vinden en gemotiveerder zijn om te leren.
Differentiatie in het rekenonderwijs
Niet elk kind leert rekenen op dezelfde manier of in hetzelfde tempo. Sommige leerlingen pakken sommen snel op, terwijl anderen extra oefening nodig hebben. Het gestructureerd, duurzaam en planmatig vormgeven van de ondersteuningsniveaus 1 tot en met 4 helpt scholen hierin. Evenals een goed doorgaande leerlijn in rekenen van onder- tot en met bovenbouw. Differentiatie zorgt ervoor dat ieder kind op zijn eigen niveau wordt uitgedaagd.
- Voor leerlingen die rekenen lastig vinden: Bied instructie op een concreet niveau, met ondersteunend materiaal dat past bij de instructie (bv MAB-materiaal of geld) en bouw langzaam op in moeilijkheid zodat ze voldoende succeservaringen opdoen.
- Voor snelle rekenaars: Geef ze opdrachten waarin ze concepten verder moeten toepassen, bijvoorbeeld met rekenraadsels, ingewikkelde breukensommen of uitdagende digitale tools.
Voor leerlingen met rekenproblemen is soms extra ondersteuning nodig in de vorm van remedial teaching in kleine groepjes buiten de klas. Is er sprake van dyscalculie, dan helpt een intensieve en specialistische behandeling kinderen vaak vooruit.
Extra intensieve ondersteuning
Voor leerlingen met rekenproblemen is soms extra ondersteuning nodig in de vorm van remedial teaching in kleine groepjes buiten de klas. Hiervoor kun je verschillende oefenmaterialen en werkvormen inzetten. Heeft je leerling moeite met rekenen, vermoed je dyscalculie en wil je hem of haar een stevigere basis meegeven? Een intensieve en specialistische behandeling werkt: kinderen gaan aantoonbaar vooruit! Bekijk hier onze behandelresultaten
Onze 6 tips vanuit wetenschappelijke inzichten voor rekenonderwijs
- Bouw langzaam op vanuit stof die een kind al beheerst en bouw op in kleine stappen, dit voorkomt cognitieve overbelasting.
- Bij rekenen is het van belang om gebruik te maken van betekenisvolle contexten om begrip te versterken. Het is vooral effectief als die contexten aansluiten aan de belevingswereld van het kind.
- Werk via het directe instructiemodel bij het aanleren van nieuwe reken strategieën: leg het doel van de les duidelijk uit (introductie), demonstreer stap voor stap de strategie (modelling), daarna volgt het begeleid inoefenen, daarna het zelfstandig inoefenen en dan volgt de afsluiting (reflecteren op wat geleerd is, afsluitend spelletje of oefening, beoordelen of klas klaar is voor volgende stap).
- Om inzicht in het rekenen te versterken is het belangrijk dat er een voortdurende koppeling is tussen begrip, de abstracte weergave van een som (bv op een getallenlijn) en de formele som. Dit komt ook terug in verschillende onderwijsmodellen uit het ERWD (protocol Ernstige reken- en wiskunde problemen en dyscalculie). Door een leerling een som op verschillende manieren te laten vertalen (dus bijvoorbeeld door te laten uitbeelden met materiaal, te laten tekenen op een getallenlijn en in stappen te laten uitschrijven) krijgt de leerling een beter inzicht in de som en de oplossingsstrategie bij die som. Dit wordt ook wel de vertaalcirkel genoemd (Ceciel Borghouts).
- Naast begrip is het belangrijk dat er veel aandacht is voor automatisering van rekenfeiten. Het automatiseren van rekenfeiten (bv eenvoudige sommen tot 10 en 20, keertafels) is essentieel voor de ontwikkeling van verdere rekenvaardigheden, omdat je die feiten nodig hebt om complexere sommen uit te rekenen. Als rekenfeiten niet goed geautomatiseerd zijn dan kost het uitrekenen van tussenstappen veel energie en dit gaat ten koste van het begrip van de complexere rekenstof.
- Herhaling is essentieel voor het aanleren van rekenfeiten. Besteed daarom liefst elke dag 10 minuten aan het automatiseren van rekenfeiten. Dit kunnen basissommen zijn, maar bijvoorbeeld ook kloktijden (om het klokkijken meer te automatiseren) of (bij oudere leerlingen) de link tussen veelvoorkomende breuken en kommagetallen/procenten.
RID vertaalt wetenschappelijke expertise naar effectieve ondersteuning en vernieuwing in de praktijk. Ons aanbod omvat alle ondersteuningsniveaus: van stevig fundament in de klas tot en met specialistische zorg bij dyslexie en dyscalculie. Waarbij we altijd wetenschappelijk verantwoord en ‘evidence based’ werken volgens de laatste inzichten.
Sparren over het rekenonderwijs op school?
Bij RID Taal Rekenen vertalen wij wetenschappelijke expertise naar effectieve ondersteuning en vernieuwing in de praktijk. Ons aanbod omvat alle ondersteuningsniveaus: van stevig fundament in de klas tot en met specialistische zorg bij dyslexie en dyscalculie. Waarbij we altijd wetenschappelijk verantwoord en ‘evidence based’ werken volgens de laatste inzichten. Onze onderwijsadviseurs denken graag met je mee over het leesonderwijs bij jou op school.
Meer artikelen over rekenonderwijs
Het belang van een doorlopende leerlijn
Duurzaam het onderwijs in basisvaardigheden verbeteren: waar te beginnen?
Voor het onderwijs
Een aangepaste leerroute voor rekenen: waarom, wanneer en hoe?
Voor het onderwijs
Hulpmiddelen op school voor leerlingen met dyscalculie
Voor het onderwijs
Rekenachterstand of dyscalculie: hoe krijg je duidelijkheid?
Voor het onderwijs
