Werkgeheugen en executieve functies trainen om beter te leren rekenen: zinvol of niet?
Executieve functies, en dan vooral het werkgeheugen, spelen een rol bij het rekenen en het leren in het algemeen. De logische vraag die dan rijst: zijn die functies ook te versterken en heeft dit nut voor het leren in het algemeen en voor rekenen in het bijzonder?
Wetenschappelijk onderzoek
De meeste trainingstudies rondom executieve functies richten zich op het versterken van het werkgeheugen. Deze interventies lijken een positief effect te hebben op de prestaties op getrainde geheugentaken of taken die daarop lijken. Echter, ze hielpen over het algemeen niet of nauwelijks om ook het rekenniveau te versterken.
Dit geldt ook voor het trainen van andere executieve functies. Sommige studies vinden een effect van het trainen op bijvoorbeeld het toepassen van oplossingsprocedures bij het rekenen. Maar de meeste overzichtstudies vinden weinig effecten op het rekeniveau. Een mogelijke verklaring is, dat trainingen die zich richten op basale functies vaak weinig directe relatie hebben met de werkelijke klassensituaties. Wanneer een training zich vooral richt op de dagelijkse praktijk in de klas (plannen, samenwerken en reflecteren op eigen gedrag), is er mogelijk wel effect op de (algemene) leerprestaties.
Al met al lijkt er weinig bewijs te zijn dat het geïsoleerd trainen van werkgeheugen of basale executieve functies gericht helpt om rekenproblemen te verminderen. Een minder sterk werkgeheugen (of andere executieve functies) kan een leerling wel belemmeren in de klas. Hoe kun je leerlingen daarmee toch helpen?
- Herhaal instructies en ga na of de leerling de instructies en ook alle stappen onthouden heeft. Schrijf de instructies puntsgewijs op het bord. Verdeel opdrachten in kleine, behapbare stukken.
- Laat kladpapier gebruiken om tussenstappen op te schrijven. Hierdoor hoeven minder tussenantwoorden onthouden te worden in het werkgeheugen. Ook is de kans kleiner dat tussenstappen vergeten worden.
- Gebruik visuele stappenplannen als geheugensteun voor de verschillende stappen binnen bepaalde strategieën. Doorloop samen de stappen.
- Zet extra in op automatisering van eenvoudige rekensommen, zoals de splitsingen tot 10, plus- en minsommen tot 10 en 20 en de keertafels. Een leerling met een zwakker werkgeheugen heeft mogelijk meer tijd en herhaling nodig om rekenfeiten te memoriseren, maar eenmaal in het langetermijngeheugen opgeslagen, wordt het werkgeheugen bij complexere rekensommen ontlast.
Handig hulpmiddel voor in de klas: de tafelkaart
Voor leerlingen die bezig zijn de tafels van vermenigvuldiging te automatiseren kan een tafelkaart tijdelijk een fijn hulpmiddel zijn. Op deze pagina kun je een tafelkaart downloaden om zelf te printen en gebruiken in de klas en geven wij je tips hoe en wanneer je deze het beste kunt inzetten.
Bronnen
- Gunzenhauser, C., & Nückles, M. (2021). Training executive functions to improve academic achievement: Tackling avenues to far transfer. Frontiers in Psychology, 12, 624008.
- Melby-Lervåg, M., & Hulme, C. (2013). Is working memory training effective? A meta-analytic review. Developmental psychology, 49(2), 270.
- Nazari, S., Hakiminejad, F., & Hassanzadeh, S. (2022). Effectiveness of a process-based executive function intervention on arithmetic knowledge of children with Developmental Dyscalculia. Research in developmental disabilities, 127, 104260.
- Niebaum, J. C., & Munakata, Y. (2023). Why doesn’t executive function training improve academic achievement? Rethinking individual differences, relevance, and engagement from a contextual framework. Journal of Cognition and Development, 24(2), 241-259.
- Rozendaal, J. & Mulder, J. (2023). In hoeverre heeft het trainen van executieve functies een positief effect op taal- en rekenprestaties van basisschoolleerlingen? https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/heeft-executieve-functies-trainen-positief-effect-op-taal-en-rekenprestaties
- Schmeier, M. (2017). Effectief rekenonderwijs op de basisschool. Pica.
- Schwaighofer, M., Fischer, F., & Bühner, M. (2015). Does working memory training transfer? A meta-analysis including training conditions as moderators. Educational Psychologist, 50(2), 138-166
- Smidts, D., & Huizinga, M. (2011). Gedrag in uitvoering. Executieve functies bij kinderen en pubers. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.
Meer lezen over rekenonderwijs?
Wij dragen graag actief ons steentje bij aan het versterken van het onderwijs op school. Verdiep je in de wetenschappelijke inzichten én de praktische vertaling naar de klas voor het rekenonderwijs met de gratis publicatie ‘Leren rekenen’. Hierin lees je onder andere over:
- Kindfactoren bij het leren rekenen
- Pijlers van effectief rekenonderwijs
- Ondersteuning aan leerlingen die rekenen lastig blijven vinden
- Leerlingen met dyscalculie
Meer lezen
Werkgeheugen en executieve functies trainen om beter te leren rekenen: zinvol of niet?
Wat is het nut van leesoefeningen met losse woorden binnen het leesonderwijs?
