Wat is het nut van leesoefeningen met losse woorden binnen het leesonderwijs?

Leesonderwijs

4 mei 2026

dr. Sebastián Aravena

Wat is het nut van leesoefeningen met losse woorden binnen het leesonderwijs? Moeten we onze leerlingen niet gewoon heel veel goede teksten laten lezen? Dr. Sebastián Aravena geeft tekst en uitleg bij deze veelgestelde vragen uit het basisonderwijs.

Dat je om een goede en gemotiveerde lezer te worden vooral heel veel verschillende goede teksten moet lezen, staat als een paal boven water. Teksten foutloos, vlot en met begrip kunnen lezen vraagt ook veel meer dan het kunnen verklanken van losse woorden. Je moet leren hoe woorden zinsdelen en zinnen vormen, hoe deze zinnen met elkaar samenhangen, de betekenis koppelen aan informatie die al in je langetermijngeheugen zit en je aandacht en motoriek (de manier waarop je blik over de letters, woorden en zinnen springt) zo organiseren dat je in een soort flow komt. Dit oefen je allemaal niet met het lezen van losse woorden. Het is dus een aantrekkelijke gedachte om alleen met teksten te oefenen. Je oefent dan vanzelf ook met de woorden die in die teksten zitten. Toch blijkt dit in praktijk niet zo te werken en ik zal hieronder kort uitleggen hoe dat zit.

Het belang van oefenen met losse woorden in het leesonderwijs

Om een tekst vloeiend te kunnen lezen, moeten veel woorden direct en moeiteloos herkend worden, zonder dat een leerling ze hoeft te verklanken. Wanneer een leerling worstelt met meer dan 5 tot 10% van de woorden, vertraagt dat de verdere leesontwikkeling. Woordlezen vormt daarom een cruciale schakel in het leerproces. Volgens onderzoek van Linnea Ehri ontwikkelen leerlingen directe woordherkenning door herhaalde, gerichte oefening met woorden, waarbij ze klank-tekenkoppelingen actief toepassen en woorden als het ware opslaan in hun geheugen (orthografische representaties). In teksten komt die gerichte herhaling vaak te weinig en te versnipperd voor. Je helpt leerlingen daarom door hen eerst met losse woorden te laten oefenen die ze nog niet beheersen. Dat versnelt de automatisering, en juist die automatisering is nodig om tijdens het lezen van teksten ruimte over te houden voor begrip.

Daarnaast helpt oefenen met losse woorden om te voorkomen dat leerlingen gaan leunen op minder effectieve strategieën, zoals raden op basis van context of plaatjes. Onderzoekers zoals Keith Stanovich laten zien dat zwakke lezers hier extra gevoelig voor zijn. Zij geven aan dat als woordherkenning niet goed geautomatiseerd is, leerlingen compensatie zoeken in de context en dit remt juist de leesontwikkeling. Oefeningen met losse woorden dwingen leerlingen om echt naar de letters en klanken te kijken en versterken zo de basis van het lezen. Dat geldt voor alle leerlingen, maar zeker voor leerlingen die moeite hebben met lezen. Juist voor hen is expliciete, herhaalde oefening op woordniveau geen overbodige extra stap, maar een noodzakelijke voorwaarde om uiteindelijk met succes en plezier teksten te kunnen lezen!

Stanovich, K. E. (2009). Matthew effects in reading: Some consequences of individual differences in the acquisition of literacy. Journal of education, 189(1-2), 23-55.
Ehri, L. C. (2005). Learning to read words: Theory, findings, and issues. Scientific Studies of Reading, 9(2), 167–188. https://doi.org/10.1207/s1532799xssr0902_4
Young-Suk Grace Kim. (2017). Why the simple view of reading is not simplistic: Unpacking component skills of reading using a direct and indirect effect model of reading (DIER). Scientific Studies of Reading, 21(4), 310–333. https://doi.org/10.1080/10888438.2017.1291643
Kilpatrick, D. A. (2015). Essentials of assessing, preventing, and overcoming reading difficulties. Wiley.
National Reading Panel. (2000). Teaching children to read: An evidence-based assessment of the scientific research literature on reading and its implications for reading instruction. National Institute of Child Health and Human Development.

Heb jij onze publicaties al gelezen?

Vraag onze publicaties Leren lezen, Leren spellen en Leren rekenen nu gratis aan en verdiep je in de wetenschappelijke inzichten en praktische tips voor in de klas.

Vraag ze hier aan