Welke aandachtspunten zijn er bij het signaleren van dyslexie bij leerlingen met Nederlands als tweede taal?
Wanneer een leerling opgroeit met een andere thuistaal, kan het onderscheid tussen een taalachterstand en dyslexie ingewikkeld zijn. Wat is het effect van tweetaligheid — en wanneer wijzen lees- en spellingproblemen juist wél op dyslexie? Voor leerkrachten en intern begeleiders is het daarom essentieel om gericht en genuanceerd te kijken naar de ontwikkeling van meertalige leerlingen.
Waarom dyslexie soms wordt gemist
Uit de Handreiking Meertaligheid van het NKD blijkt dat dyslexie bij kinderen met een migratieachtergrond vaker onopgemerkt blijft. Daar zijn meerdere oorzaken voor te benoemen:
- Ouders beheersen soms het Nederlands beperkt, waardoor het lastiger is om hulp te zoeken of zorgen te uiten.
- Sommige ouders kunnen moeilijk inschatten of leesproblemen uitzonderlijk zijn, zeker wanneer zij zelf moeite hebben met lezen en schrijven.
- In sommige culturen ligt minder nadruk op goed kunnen lezen en schrijven, waardoor signalen thuis minder snel worden opgemerkt.
- Soms bestaat er (culturele) terughoudendheid richting een diagnose, uit angst voor stigma of mogelijke gevolgen voor de toekomst van het kind.
Wat de oorzaak ook mag zijn, het gevolg is dat kinderen minder snel de hulp ontvangen die zij nodig hebben.
Leesvaardigheid: de ontwikkeling bij meertalige kinderen
Bij meertalige kinderen die die in Nederland geboren zijn of vanaf jonge leeftijd onderwijs in het Nederlands volgen*, verloopt de ontwikkeling van de klankverwerking en de automatische woordherkenning in grote lijnen hetzelfde als bij eentalige kinderen. Zij kunnen eenvoudige woorden (zoals op DMT-kaart 1) doorgaans even snel lezen als leeftijdsgenoten.
Toch zijn er subtiele verschillen. Naarmate woorden langer en complexer worden (zoals op DMT-kaart 3), laten meertalige leerlingen soms iets lagere scores zien. Deze verschillen zijn echter klein en verklaren niet de grote achterstanden die bij dyslexie worden gezien. Daarom is het voor scholen waardevol om niet alleen naar de totaalscore op de DMT te kijken, maar ook naar verschillen tussen de kaarten.
Een opvallend patroon daarin is bijvoorbeeld als de totale DMT-score laag is, maar kaart 1 goed wordt gelezen. Mogelijk speelt dan een beperkte taalbeheersing van het Nederlands een rol. In geval van twijfel kan een test met pseudowoorden, zoals de Klepel, extra inzicht geven. Kinderen met dyslexie hebben moeite met het lezen van niet-bestaande woorden. Als een meertalig kind hier moeite mee heeft, is dit een (extra) aanwijzing voor dyslexie.
* Dit geldt niet zonder meer voor nieuwkomers, de kinderen die op latere leeftijd naar Nederland zijn gekomen.
Spelling lastiger dan technisch lezen
Meertalige kinderen met een migratieachtergrond hebben vaker problemen met spelling (opschrijven van uitgesproken woorden) dan met technisch lezen (oplezen van geschreven woorden). Dit kan een logisch gevolg zijn van beperktere blootstelling aan het Nederlands, maar het is belangrijk om alert te blijven. Spellingproblemen én hardnekkige problemen met technisch lezen samen vormen een duidelijk signaal dat er sprake zou kunnen zijn van dyslexie.
Begrijpend lezen & dyslexie
Bij meertalige leerlingen vallen vaak de problemen met begrijpend lezen het meest op. Dit houdt vaak verband met een beperkte woordenschat. Het is dan belangrijk om te kijken of de problemen uitsluitend taalkundig zijn, of dat er ook sprake is van technische leesproblemen (en eventueel spellingproblemen). Dit kan een aanwijzing zijn voor dyslexie.
Van ondersteuning naar doorverwijzing
- Als het technisch lezen (al dan niet in combinatie met spellingproblemen) stagneert bij meertalige kinderen met een migratieachtergrond, moet (net als bij eentalige leerlingen) gerichte ondersteuning geboden worden volgens de gebruikelijke richtlijnen.
- Is er na de intensieve ondersteuning (ondersteuningsniveau 3) onvoldoende vooruitgang zichtbaar, dan kan er mogelijk sprake zijn van dyslexie.
- Wanneer de woordenschat in het Nederlands onvoldoende is, dient er specifieker naar de scores op de DMT-leeskaarten te worden gekeken. Is de score van DMT-leeskaart 1 bij herhaling laag? Dan is een doorverwijzing voor diagnostiek (dyslexieonderzoek) raadzaam.
- Bij twijfel of de achterstand (mogelijk) door dyslexie veroorzaakt wordt, kan de Klepel (leesvloeiendheid van pseudowoorden) worden ingezet. Een lage score op deze test is een extra indicatie dat doorverwezen moet worden naar de specialistische dyslexiezorg.
Gebruikte bronnen
Lees meerBerends, L., & De Bruin, A. (2017). Signalering van dyslexie bij meertalige kinderen met een migratieachtergrond. Nederlands Kwaliteitsinstituut Dyslexie.
Braams, T. (2019). Handboek dyslexie: Theorie en praktijk. Boom.
Geva, E., Xi, Y., Massey-Garrison, A., & Mak, J. (2019). Issues in the assessment of children and adolescents from linguistically and culturally diverse backgrounds. In
D. Kilpatrick, L. Moates & M. Joshi (Eds.), Reading problems at school (pp. 117–155). Springer.
Schaars, M. M. H., Segers, E., & Verhoeven, L. (2019). Cognitive and linguistic precursors of early first and second language reading development. Learning and Individual Differences, 72, 1–14.
Scheltinga, F. (2020). Leesproblemen en NT2-leerders / dyslexie bij meer- en anderstaligen (lezing & materialen). ITTA & LOWAN.
Van den Bosch, L. J., Segers, E., & Verhoeven, L. (2019). The role of linguistic diversity in the prediction of early reading comprehension: A quantile regression approach. Scientific Studies of Reading, 23(3), 203–219.
Van den Bosch, L. (2020). Het bevorderen van schooltaal en begrijpend lezen bij tweetalige leerlingen. In A. Kraal (Ed.), (pp. 33–37). Kenniscentrum Begrijpend Lezen.
Verhoeven, L. (2000). Components in early second language reading and spelling. Scientific Studies of Reading, 4(4), 313–330.
Heb jij onze publicaties al gelezen?
Vraag onze publicaties Leren lezen, Leren spellen en Leren rekenen nu gratis aan en verdiep je in de wetenschappelijke inzichten en praktische tips voor in de klas.
Meer lezen
Boom Primair Onderwijs en RID Taal Rekenen bouwen samen aan nog krachtiger taal- en rekenonderwijs
Hoe ondersteun je NT2-leerlingen in de klas?
